Kayseri — Bebek, Çocuk ve Ergen Psikiyatristi
Pzt–Cmt 09:00–19:00 0 (551) 258 00 38 WhatsApp Instagram YouTube
Instagram icon

DEHB’li Çocuğu Olan Aileler Evde Neler Yapabilir?

DEHB’li çocuğu olan aileler, rutinleri görünür kılarak, yönergeleri küçük adımlara bölerek ve çocuğun çabasına somut geri bildirim vererek günlük işleri kolaylaştırabilir. Evdeki düzenlemeler çocuğun yaşına ve okulda aldığı desteğe göre uyarlanabilir.

Evde birlikte okul çantası hazırlayan çocuk ve ebeveyni

DEHB’li çocuğu olan aileler evde hangi rutinle başlayabilir?

Aileler çoğu zaman sabah, ödev ve yatma saatini aynı anda düzene sokmak ister. Başlangıç için çocuğu ve aileyi en çok yoran tek bir anı seçmek daha uygulanabilir olabilir. Sabah evden çıkışta zorlanılıyorsa, kapıya yakın sabit bir yerde çanta, ayakkabı ve gerekli eşyalar bulunabilir. Çocuğun okuyabildiği yaşta kısa bir yazılı liste, daha küçük yaşta ise basit çizimler kullanılabilir. Listeyi çocuğun işin yapıldığı yerde görebilmesi önemlidir.

İlk gün yetişkin çocukla birlikte rutini prova edebilir. Prova acele edilen saatin dışında yapılırsa çocuk hangi adımın ne anlama geldiğini daha rahat öğrenebilir. Sonraki günlerde yetişkin önce listeyi işaret edebilir ve çocuğa adımı yapması için zaman tanıyabilir. Çocuk listeyi zaten kullandığında yeni bir hatırlatma eklemek gerekmeyebilir. Hedef mükemmel bir sabah oluşturmak yerine, belirli bir adımın daha az gerginlikle ve daha bağımsız yapılmasıdır.

Kısa yönerge nasıl verilir?

Bir yönerge, çocuktan beklenen hareketi doğrudan tarif ettiğinde anlaşılması kolaylaşır. “Daha dikkatli ol” veya “Odanı düzelt” gibi geniş cümleler, ilk adımın ne olduğunu söylemez. “Kitapları rafa koy” ve “Kirli kıyafetleri sepete bırak” gibi açık cümleler her bir işi görünür kılar. Yetişkin çocuğa yakın bir yerden, sakin bir sesle ve bir seferde bir adım verebilir. Çocuğun dikkatini başka bir etkinlikten çevirmesi için kısa bir süre gerekebilir.

Çocuk aynı işi sıkça hatırlatmayla yapıyorsa yönergenin uzunluğunu, verildiği zamanı ve görev için gereken malzemelerin yerini gözden geçirin. Örneğin yetişkin mutfaktan seslenirken çocuk başka odada oyun oynuyorsa, söylenen cümleyi eksik duymuş olabilir. Yönergeyi verip hemen üç farklı biçimde tekrar etmek yerine görevin başlayıp başlamadığını gözleyin. Çocuk işin sırasını anlamadıysa yanında göstererek ilk adımı birlikte yapmak işe yarayabilir.

Olumlu geri bildirim ve sınırlar nasıl birlikte kullanılır?

Olumlu geri bildirim, yetişkinin çocuğun hangi davranışını fark ettiğini söyler. “Aferin” tek başına genel kalabilir. “Kardeşin konuşmasını bitirince sıranı aldın” veya “Listeden bakıp mataranı çantaya koydun” gibi bir cümle, çocuğa hangi adımı tekrar edebileceğini gösterir. Geri bildirim zamanında ve somut olduğunda davranışla bağ kurmak kolaylaşır. Küçük ilerlemeleri fark etmek, ailenin yalnızca güçlük yaşanan anlara odaklanmasını da azaltabilir.

Sınırlar kısa, tutarlı ve güvenli olmalıdır. Örneğin oyuncakları fırlatmak güvenli değilse yetişkin önce oyunu durdurabilir, sonra ne yapılacağını açıkça söyleyebilir. Çocuğun sakinleşmesi için yetişkinin kendi sesini ve cümlelerini sade tutması yardımcı olabilir. Bir davranış sonrasında uzun bir tartışma yerine, sakin bir zamanda ne olduğuna ve bir dahaki sefer hangi seçeneğin denenebileceğine dönülebilir. Aile üyelerinin temel kuralları benzer cümlelerle ifade etmesi çocuğun beklentiyi izlemesini kolaylaştırabilir.

Ödev ve ekran geçişlerinde DEHB’li çocuğa aile nasıl destek olabilir?

Ödevin başlaması zor olduğunda önce nerede takılındığını belirleyin. Defterini bulmak, ödevi anlamak, ilk soruyu seçmek ve çalışmayı sürdürmek ayrı işlerdir. Masada gerekli malzeme hazır olduğunda veya ilk adım yazılı olduğunda çocuk daha rahat başlayabilir. Uzun çalışma süresi zor geliyorsa öğretmenle görevi anlamlı parçalara ayırmayı konuşabilirsiniz. Bir aranın ne zaman başlayacağı ve sonrasında hangi işe dönüleceği görünür olursa geçiş daha anlaşılır hâle gelir.

Ekrandan başka bir etkinliğe geçerken süreyi ve sıradaki işi önceden konuşun. Örneğin “Bu bölüm bitince tablet şarja, sonra yemek” cümlesi çocuğa geçişin sırasını gösterir. Çocuğun bitirmesi gereken oyun veya görüşme varsa nasıl kapanacağını birlikte planlamak işe yarayabilir. Geçişin her seferinde zorlandığı durumlarda hangi saatin, etkinliğin veya uyarı biçiminin zorluğu artırdığını gözleyin. Belirli bir ekrandan sonra geçişin zor olması tek başına tanı ölçütü değildir.

DEHB’li çocuğu olan aileler okulla nasıl ortak hedef belirler?

Öğretmenle görüşürken geniş bir sorun listesi yerine bir örnek ve bir hedef seçmek uygulamayı kolaylaştırır. Örneğin öğrenci ödevi yazdığı hâlde gerekli kâğıdı eve getiremiyorsa, bir hafta boyunca ders bitiminde tek bir dosya kullanılması denenebilir. Öğretmen ve aile, her gün uzun bir rapor hazırlamak yerine dosyanın eve gelip gelmediğini kısa bir işaretle takip edebilir.

Çocuk hangi desteğin sınıfta kendisini rahat hissettireceğini söyleyebilir. Öğretmenin herkesin önünde hatırlatması yerine defterde kısa bir işaret, bazı öğrenciler için daha kabul edilebilir olabilir. Destek hem öğretmenin uygulayabileceği hem de çocuğun kullanabileceği kadar basit olmalıdır. Belirlenen sürenin sonunda hedefe ulaşılıp ulaşılmadığı, desteğin kaç gün uygulanabildiği ve çocuk için neyin değiştiği konuşulur. Bir hedef işe yaradığında devam edilmesi veya bir sonraki ihtiyaca geçilmesi birlikte kararlaştırılabilir.

Ebeveyn eğitimi ve aile içi iş bölümü ne sağlar?

Davranış yönetimi odaklı ebeveyn eğitimi, rutin kurma, anlaşılır yönerge verme, olumlu davranışı fark etme ve zor anlarda tutarlı yanıt geliştirme becerilerini uygulama yoluyla ele alır. Aile, genel önerileri kendi yaşamına uyarlamak için örnek olaylar üzerinden çalışabilir. Çocuğu düzenli gören diğer bakım verenlerle bir veya iki ortak cümle ve hedef belirlemek, uygulamanın günlere göre değişmesini azaltabilir.

Ailenin tüm yükünü tek kişinin taşıması zorlayıcı olabilir. Sabah rutinini bir bakım veren izlerken başka biri haftalık okul geri bildirimini takip edebilir. Ailede başka çocuklar varsa rutinlerin onlara etkisini de konuşun. Evde bir düzenleme uzun süre sürdürülemiyorsa görevi sadeleştirin veya hedefi küçültün. Zor bir haftanın ardından rutine tekrar başlamak mümkündür. Aile içindeki uyum, herkesin aynı yöntemi eksiksiz uygulamasından çok hangi desteğin günlük koşullarda sürdürülebilir olduğunu birlikte bulmaya bağlıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararları kişiye özel klinik değerlendirmeyle verilir.

💬 Yardım ister misiniz?
Merhaba, 👋
Yardımcı olmamızı ister misiniz?