Kayseri — Bebek, Çocuk ve Ergen Psikiyatristi
Pzt–Cmt 09:00–19:00 0 (551) 258 00 38 WhatsApp Instagram YouTube
Instagram icon

DEHB Ne Demek?

DEHB, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun kısaltmasıdır. Çocuklukta başlayan bu nörogelişimsel durum dikkat, hareketlilik veya dürtü düzenleme alanlarını etkileyebilir. İngilizce karşılığı ADHD’dir.

Ahşap yapbozla ilgilenen çocuk

DEHB ne demek, açılımı nedir?

DEHB, kişinin günlük yaşamda dikkatini düzenleme, hareketliliğini yönetme veya bir tepkiyi erteleme alanlarında yaşadığı kalıcı güçlükleri tanımlayan klinik bir terimdir. İngilizce kaynaklarda ADHD kısaltması kullanılır. Bu ad, her bireyde üç belirti alanının eşit düzeyde görüldüğü anlamına gelmez. Bir çocuk hareketli görünmeden de yönergelerin sırasını, eşyalarını ve yaptığı işin son adımını takip etmekte zorlanabilir. Bir başka çocuk ise görevini bitirebilir, fakat oyun sırasında sırasını beklemek veya konuşmayı bölmeden katılmak için sık destek isteyebilir.

Terimi öğrenen aileler için ilk adım hangi sözcüğün hangi günlük örneğe karşılık geldiğini ayırmaktır. Dikkat, yalnızca birine bakmak veya söyleneni duymak değildir. Bir işi akılda tutmak, önemli bilgiyi seçmek ve kesintiden sonra kaldığı yere dönmek de işin parçasıdır. Hareketlilik ve dürtüsellik ise oturmayı sürdürme, oyunda sıra bekleme veya tepki vermeden önce durup düşünme gibi farklı durumlarla ilişkili olabilir. Terim bir kişilik tanımı yerine kişinin yaşadığı işlevsel güçlükleri konuşmak için kullanılır.

DEHB için nörogelişimsel durum ne demek?

Nörogelişimsel sözcüğü, durumun gelişim döneminde başladığını ifade eder. Çocuk büyüdükçe karşılaştığı işler ve çevresindeki beklentiler değişir. Okul öncesinde bir oyundan diğerine geçmek ve sıra beklemek zor olabilir. Okul çağında bir çantayı kendi başına düzenlemek, uzun bir yönergeyi izlemek veya tamamlanan ödevi teslim etmek ön plana çıkabilir. Ergenlikte dersler ve bağımsız planlama arttığında daha önce çevrenin sağladığı destekle yürüyen işler daha görünür hâle gelebilir.

Bir davranış yaşa uygun olduğunda tek başına klinik anlam taşımaz. Küçük bir çocuğun uzun süre oturmak istememesi veya bir öğrencinin yorgun bir günde defterini unutması olağan olabilir. Klinik değerlendirmede benzer davranışların ne kadar süredir devam ettiği, gelişim düzeyine göre ne kadar belirgin olduğu ve günlük yaşamı nasıl etkilediği incelenir. Çocuğun belirli bir işi hangi yardımla ve hangi koşullarda yapabildiği de bu değerlendirmeye girer. Gelişim düzeyi, çocuktan beklenen becerileri doğru bağlama oturtur.

Dikkat düzenleme günlük yaşamda nasıl işler?

Dikkat gerektiren bir görevin birkaç aşaması vardır. Kişi önce yönergeyi anlamalı, sonra gerekli malzemeyi seçmeli, işe başlamalı ve işin sonuna kadar hedefi aklında tutmalıdır. Araya biri girdiğinde veya ortam değiştiğinde kaldığı noktayı yeniden bulması gerekir. Bu aşamalardan biri zorlaştığında sonuç dışarıdan “işi yapmadı” şeklinde görünebilir. Güçlüğün başladığı aşamayı anlamak, kişiye uygun destek bulmayı kolaylaştırır.

İlgi çekici ve hızlı geri bildirim veren bir etkinlik ile uzun süreli ve adımları belirsiz bir görev, aynı dikkat talebini oluşturmaz. Çocuk seçtiği bulmacayla uzun süre uğraşırken yazılı ödevini sürdürmek için yetişkinin desteğine ihtiyaç duyabilir. Bunu anlamak için iki işi karşılaştırın. Birinde başlangıç noktası görünür, kurallar anlaşılır ve ilerleme fark edilir olabilir. Diğerinde tamamlanması beklenen adımlar zihinde tutulur ve geri bildirim en sona kalır. Gözlem bu farkları kayda geçirdiğinde daha açıklayıcı olur.

Hareketlilik ve dürtü yönetimi nasıl anlaşılır?

Hareketlilik bazen elleri ve ayakları oynatma, uzun oturulan bir etkinlikte sık kalkma veya daha hareketli bir uğraşa geçme biçiminde görünür. Yaş ilerledikçe kişi dışarıdan daha sakin görünebilir ve iç huzursuzluktan söz edebilir. Dürtü yönetimi ise konuşma veya oyun sırasında tepkinin zamanlamasıyla ilgilidir. Örneğin kişi yanıtı bildiği için soru tamamlanmadan konuşabilir ya da arkadaşının oyununu ne zaman bitireceğini beklemekte zorlanabilir.

Belirli davranışların sonuçlarını anlamak için olayın bağlamına bakılır. Bir çocuğun teneffüste koşması ile güvenli olmadığı bir geçiş sırasında bekleyememesi farklı durumlardır. Heyecanlı olduğu bir sohbette araya giren kişi, başka bir ortamda sıra işareti verildiğinde bekleyebilir. Değerlendirme sıklığı, davranışın ortaya çıktığı koşulları ve ilişkiler, güvenlik ya da öğrenme üzerindeki etkisini birlikte ele alır. Böylece gözlemler, “çok hareketli” gibi tek bir etiketten daha fazla bilgi taşır.

Çocuklukta ve yetişkinlikte DEHB ne anlama gelir?

Çocuklukta güçlükler çoğu zaman aile rutinlerinde, sınıfta ve oyunlarda fark edilir. Ergen ve yetişkinlerin ise takvim, ödeme, iş teslimi, ev sorumlulukları ve ilişkileri yönetmesi gerekebilir. Bazı kişiler bu görevleri çok sayıda hatırlatıcı, arkadaş desteği veya sabit rutinlerle daha iyi yürütür. Çevre desteği değiştiğinde aynı güçlük yeniden görünür olabilir. Bu nedenle bir kişinin okulda iyi not almış olması veya işinde belirli sorumlulukları yerine getirmesi, günlük işleyiş hakkında tek başına yeterli bilgi vermez.

İlk değerlendirme yetişkinlikte yapılabilir. Bu durumda klinisyen bugünkü belirtilerle birlikte gelişim dönemine dair örnekleri araştırır. İş değişikliği veya aile sorumluluğunun artması gibi yeni koşullar önceki güçlükleri belirginleştirebilir. Dikkat sorunları yakın zamanda başladıysa uyku, kaygı veya başka sağlık etkenleri de ele alınabilir. Bir kişinin yaşam çizelgesini anlamak, ilk fark edilen tarih ile belirtilerin gerçekte başladığı dönemi ayırmaya yardımcı olur.

Günlük yaşamı anlamak için hangi sorular sorulur?

Kişinin ihtiyaçlarını konuşurken bir davranışı farklı biçimlerde tarif etmek mümkündür. “Dikkatini vermiyor” demek yerine “Birinci adımı tamamladı, sonra ikinci adımı hatırlatmamı istedi” gibi somut bir örnek verilebilir. Ardından görev ne kadar sürdü, ortam nasıldı ve kişi hangi destekle devam edebildi sorularına bakılır. Bunlar tanı koymak için kullanılan bir ev testi değildir. Görüşmeye hazırlanmak ve kişinin gündelik deneyimini anlamak için kullanılabilecek gözlem sorularıdır.

Kişinin kendi deneyimini anlatmasına alan açın. Bir çocuk masadan kalkmasının nedenini yönergeyi duyamamasıyla ilişkilendirebilir. Yetişkin ise görüşme sırasında konuşmayı bölüyor görünmesine rağmen düşüncesini unutacağından endişe ettiğini söyleyebilir. Bu açıklamalar gözlemi tamamlar. İhtiyaç duyulan desteği belirlerken kişinin yapmak istediği işler ve zorlandığında neler hissettiği de önem taşır. İlk görüşmede öğrenmek istediğiniz soruyu örneklerle birlikte not etmek, terimin günlük yaşamdaki karşılığını konuşmayı kolaylaştırır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararları kişiye özel klinik değerlendirmeyle verilir.

💬 Yardım ister misiniz?
Merhaba, 👋
Yardımcı olmamızı ister misiniz?