Kayseri — Bebek, Çocuk ve Ergen Psikiyatristi
Pzt–Cmt 09:00–19:00 0 (551) 258 00 38 WhatsApp Instagram YouTube
Instagram icon

DEHB Türleri Nelerdir?

DEHB için dikkatsizliğin baskın olduğu, hiperaktivite ve dürtüselliğin baskın olduğu ve birleşik olmak üzere üç klinik görünüm tanımlanır. Görünüm, değerlendirme sırasında hangi belirti alanlarının ölçütleri karşıladığına göre belirlenir.

Sınıfta farklı etkinliklerle ilgilenen çocuklar

DEHB türleri klinikte nasıl tanımlanır?

DEHB belirtileri dikkatsizlik ile hiperaktivite ve dürtüsellik olmak üzere iki alanda değerlendirilir. Klinik görünüm, değerlendirme sırasında hangi alanlarda ölçütlerin karşılandığını belirtir. Dikkatsizlik öne çıkabilir, hareketlilik ve dürtüsellik öne çıkabilir veya iki alanda da ölçütler karşılanabilir. Günlük konuşmada “DEHB türleri” denir. Klinik görünüm ifadesi, belirtilerin zaman içinde ve kişinin gelişim düzeyine göre farklılaşabileceğini anlatmaya yardımcı olur.

Görünüm, kişinin bütün davranışlarını veya destek ihtiyacını tek başına tanımlamaz. Aynı görünümde değerlendirilen iki çocuk farklı okul görevlerinde zorlanabilir. Bir çocuk yazılı ödevi sürdürmekte, diğeri materyalleri ve teslim tarihlerini takip etmekte daha çok destek isteyebilir. Tanısal görünümün yanı sıra belirti süresi, ortaya çıktığı ortamlar ve kişinin işlevselliği ele alınır. Bir kişinin zaman zaman hareketli, dalgın veya sabırsız görünmesi klinik görünüm belirlemek için yeterli bilgi sağlamaz.

DEHB türleri arasında dikkatsizliğin baskın olduğu görünüm nasıl fark edilir?

Bu görünümde dikkatsizlik alanında ölçütler karşılanır, hiperaktivite ve dürtüsellik alanında ilgili belirti eşiğine ulaşılmaz. Dikkatsizlik bir görevin ayrıntılarını kaçırma, eşyaları ve zamanı düzenleyememe, dinlerken sırayı kaybetme veya işi kaldığı yerden sürdürmekte zorlanma şeklinde görülebilir. Bazı çocuklar sessizce oturabildiği için dışarıdan güçlük fark edilmeyebilir. Öğretmen, tamamlanmamış kâğıtları veya teslim edilmeyen görevleri gördüğünde değerlendirme ihtiyacı ortaya çıkabilir.

Kişinin bütün işlerde aynı düzeyde zorlanması beklenmez. Bir etkinlik ilgi çekici, kısa veya adımları görünür olduğunda daha rahat sürdürülebilir. Uzun ve birden fazla malzeme gerektiren işte ise planlama yükü artabilir. Çocuk bir konuyu çok iyi öğrenirken o konuyla ilgili yazılı görevi teslim etmeyi unutabilir. Bu ayrım bilgi eksikliği ile görev düzenleme güçlüğünün ayrı ayrı incelenmesine yardım eder. Dışarıdan sakin görünmek, gelişim öyküsünün ve günlük etkilerin araştırılması gereğini ortadan kaldırmaz.

Hiperaktivite ve dürtüselliğin baskın olduğu görünüm nasıldır?

Bu görünümde hiperaktivite ve dürtüsellik alanında ölçütler karşılanır, dikkatsizlik alanındaki belirtiler ilgili eşiğin altında kalır. Kişi oturması beklenen durumlarda sık hareket edebilir, oyun sırasında sırayı izlemekte zorlanabilir veya soruyu tamamlanmadan yanıtlayabilir. Çocuklarda bu davranışların gelişim düzeyi ve ortam beklentileri önemlidir. Örneğin açık havada koşmakla oturması gereken bir etkinlikte sürekli kalkmak farklı bağlamlarda gerçekleşir.

Hareketlilik ve dürtüsellik aynı anda aynı biçimde ortaya çıkmayabilir. Bir çocuk oyunda sabırsızlanırken sınıfta belli bir işaretle sırasını bekleyebilir. Bir ergen uzun toplantıda dışarıdan sakin görünse de iç huzursuzluk yaşayabilir. Bu görünüm bir kişinin dikkatsizlik örneği hiç göstermediği anlamına gelmez. Klinik değerlendirme, dikkatsizlik alanındaki belirtilerin sıklığını ve dağılımını da inceler. Günlük destek planında çocuğa hareket fırsatı vermek veya konuşma sırasını görünür kılmak gibi seçenekler ihtiyaca göre konuşulabilir.

Birleşik görünümde hangi belirtiler birlikte görülür?

Birleşik görünümde hem dikkatsizlik hem hiperaktivite ve dürtüsellik alanında ilgili belirti ölçütleri karşılanır. Örneğin bir çocuk öğretmenin yönergesindeki adımları kaçırabilir ve grup etkinliğinde sırasını beklemekte zorlanabilir. Bu örnekler tek başına görünüm belirlemez. Belirtilerin sürekliliği, gelişim düzeyine göre belirginliği, birden fazla ortamda görülmesi ve günlük yaşamdaki etkisi ayrıca değerlendirilir.

Birleşik görünüm ifadesi güçlüğün her ortamda aynı şiddette yaşandığını göstermez. Öğrenci bir ders sırasında adımları takip etmekte zorlanırken başka bir etkinlikte konuşma sırasını yönetmek için desteğe ihtiyaç duyabilir. İki belirti alanını tek bir davranış başlığı altında toplamak hangi yardımın işe yarayacağını belirsizleştirir. Bir hedefe yazılı yönerge, başka bir hedefe sıra işareti uygun olabilir. Klinik değerlendirmede her alanın etkisi ve kişinin güçlü olduğu koşullar ayrı ayrı ele alınır.

Yaş ilerledikçe DEHB türleri değişebilir mi?

Belirtilerin görünüşü ve günlük yaşamdaki etkisi yaşa göre değişebilir. Çocuklukta dışarıdan belirgin olan hareketlilik ergenlikte iç huzursuzluk şeklinde tarif edilebilir. Planlama veya zaman yönetimi güçlüğü ise daha bağımsız sorumluluklarla karşılaşıldığında görünür olabilir. Bir dönemdeki klinik görünüm, sonraki değerlendirmede aynı şekilde sınıflandırılmayabilir. Güncel değerlendirme kişinin o sıradaki belirtilerini ele alırken geçmiş öyküyü de dikkate alır.

Okul değişikliği, iş düzeni, destek düzeyi ve günlük beklentiler bazı güçlükleri daha görünür hâle getirebilir. Bu nedenle iki değerlendirme karşılaştırılırken yalnızca etiketin değişip değişmediğine bakmak yetersizdir. Hangi davranışın nasıl değiştiği, hangi yardımın kullanıldığı ve kişinin günlük işleyişinin nasıl etkilendiği konuşulur. Çocukluk kayıtları az olduğunda kişinin kendi anıları, yakınlarının gözlemleri ve bulunabilen okul belgeleri bağlam sağlayabilir. Bu bilgilerin yokluğu ya da varlığı klinik görüşmede ayrıca değerlendirilir.

Klinik görünüm destek planına nasıl yansır?

Destek seçimi kişinin zorlandığı göreve göre yapılır. Dikkati sürdürme güçlüğünde görünür hedef, ara teslim veya düzenli geri bildirim denenebilir. Sıra beklemekte güçlük yaşayan bir çocuk için açık bir oyun kuralı, kısa prova veya sıra işareti düşünülebilir. Birleşik görünümde her iki alan için de destek gerekebilir. Aynı anda çok sayıda değişiklik yerine önce günlük yaşamı en çok etkileyen bir veya iki hedef seçilebilir.

Kişinin görüşü planlamanın parçasıdır. Öğrenci sözlü hatırlatmayı herkes duyduğu için rahatsız oluyorsa masasında küçük bir yazılı işaret tercih edebilir. Bir ergen takvimde her işe aynı uyarıyı eklemek yerine uzun projeleri ara adımlara ayırmayı seçebilir. Desteğin etkisi, kişinin güçlüğünün ne ölçüde azaldığı ve düzenlemenin sürdürülebilirliği üzerinden izlenir. Tanısal görünüm iletişime yardımcı olur, ancak kişinin günlük ihtiyaçlarını ayrıntılı biçimde konuşmak ayrı bir iştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararları kişiye özel klinik değerlendirmeyle verilir.

💬 Yardım ister misiniz?
Merhaba, 👋
Yardımcı olmamızı ister misiniz?